Ontdekking | Met de gravelbike door Antwerpen: de poort naar de wereld

We hadden nooit gedacht dat we onze geplande rit zo vroeg op het jaar konden maken. Het regende dagenlang aanhoudend en die regen wilde maar niet uit het kleine koninkrijk verdwijnen. Tot op een woensdagochtend een zuidenwind de laatste buien verdreef. De lucht klaarde op en het vlakke landschap waar de trein zo achteloos doorheen rijdt, wordt overspoeld met licht. De bestemming? Antwerpen, de grote havenstad. De trein arriveert op het Centraal Station, een van de mooiste stations ter wereld, dat in de 19de eeuw een ode was aan de moderniteit en de geboorte van de jonge Belgische staat.

Zodra je uit de trein stapt, word je ondergedompeld in de wereld van de strips van François Schuitens of Paul Delvaux’ schilderijen. Een surrealisme dat tot leven komt in deze kathedraal van glas en ijzer, waar treinen langs perrons op vier niveaus rijden.

Bij het verlaten van het Centraal Station worden we meegesleurd in een zee van fietsen die in duizend kleuren glinsteren. En we ontdekken de elegantie van het fietsen. Op een brug over het Willemdok glijden vrouwen op hoge hakken recht vooruit op deze prachtige machines. In een steegje, niet breder dan een stuur, verschijnt een jonge man, gekleed in een officierspak van de koopvaardij. In Antwerpen zou het dragen van een fietsbroek of lycra zeker niet stijlvol zijn … We komen weinig voertuigen tegen en bevinden ons in het hart van de oude haven, langs de kades van de Schelde waar vroeger de schepen lagen aangemeerd.

Hoofdstad van de wereld in de 16de eeuw

Het ongeluk van de haven van Brugge, die onverbiddelijk dichtslibde, bleek een zegen voor Antwerpen, dat gelegen is aan de Scheldemonding. In de 16de eeuw werd de haven verbonden met Amerika: Antwerpen werd een commercieel en transportknooppunt voor heel Noord-Europa. In die tijd was het de grootste stad ter wereld. De relatieve rust van de daaropvolgende eeuw maakte de opkomst van de kunst mogelijk en bracht kunstenaars als Rubens en Van Dyck voort.

De barokstijl, geïnspireerd door de Italiaanse renaissance, is terug te vinden in de architectuur. Het mooiste voorbeeld hiervan is ongetwijfeld het Plantin-Moretus Museum, een perfect bewaard gebleven huis waarin de mooiste boeken van de 16de eeuw werden gedrukt.

Een haven in de stad

Antwerpen en zijn haven zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat merk je als je er doorheen fietst, met de gesloten deuren van pakhuizen en neogotische gevels die in elkaar overlopen. Langs de oude dokken zijn onze gravelbikes geen partij voor de gigantische, nu roerloze kranen. Tegenwoordig ligt het hart van ‘s werelds zevende grootste haven iets noordelijker, zo’n tien kilometer verderop, waar we op de terugweg van onze fietstocht zullen langsrijden.

We volgen de Schelde terwijl deze meandert naar de onweerstaanbare roep van de open zee: een aantrekkingskracht die tussen 1873 en 1934 twee miljoen emigranten naar Antwerpen lokte, in de hoop het beloofde land, Amerika, te bereiken. Afkomstig uit de desolate gebieden van Oost-Europa, arriveerden de migranten massaal per trein in de haven van Antwerpen, hun laatste halte voordat ze aan boord gingen voor een reis naar de Nieuwe Wereld. Vanaf het moment dat ze aankwamen, waren ze betoverd door de stad die bruiste van energie. De straten waren levendig en de handel bloeide.

Red Star Line

Hun verhaal wordt verteld in het prachtige Red Star Line Museum, gelegen langs de route aan de Rijnkaai. Voor miljoenen mensen waren de pakhuizen van het bedrijf het beginpunt van hoop op een nieuw leven in de Nieuwe Wereld. Binnen deze gebouwen werd het lot beslist van degenen die wilden emigreren. Ofwel slaagden ze voor de douane- en medische controles en mochten ze aan boord van een schip van de Red Star Line, ofwel werden ze teruggestuurd en hun droom verbrijzeld.

Destijds was het laden van een schip langs de Rijnkaai een drukte van jewelste. Kolen werden met gigantische kranen in de ruimen gehesen en bagage en goederen werden door de gangen gedragen. Zodra het schip klaar was om te vertrekken, verdrongen de Antwerpenaars zich eromheen, vervuld van weemoed …

Richting noorden

Op de fietspaden rond Antwerpen is voorzichtigheid geboden. En je moet flink doorfietsen om met het verkeer mee te komen. Van fietspaden tot voetgangersbruggen die speciaal voor tweewielers zijn gereserveerd, de ontdekkingstocht door de stad gaat verder: elke wijk heeft zijn eigen stijl, zijn eigen karakter. Antwerpen heeft zijn sfeer als kunststad weten te behouden.

De route verlaat de stad en komt uit in Park Spoor Noord: de Antwerpse inwoners genieten hier van de terugkeer van de zon. De toegang tot het park loopt door aangename openbare tuinen en langs prachtige fietsvoorzieningen.

Slanke voetgangersbruggen overspannen hier een snelweg, daar een dok. Vanuit de wijken van Merksem leidt de route naar het kasteel vn Brasschaat en het bijbehorende park, een van de mooiste van Vlaanderen. Het gelijknamige vliegveld, een voormalige Belgische militaire basis, is omgebouwd tot een vliegclubcentrum dat per fiets te doorkruisen is.

De stilte van de heide

In Kalmthout voert de route door het natuurgebied Grenspark. De route doorkruist de heide en passeert kleine houten bruggetjes: de landelijke Kempen nodigt uit tot een rustige rit.

Prachtige fietspaden lopen parallel aan de wegen en gaan over in aparte fietsstroken. Wat een genot om door dit deel van de Kempen te fietsen!

Deze keer vormt het hoogteverschil geen obstakel. We nemen dus de tijd om het natuurgebied te verkennen. Aan weerszijden van het pad liggen eiken- en berkenbossen en moerassige elzenstruiken, naast weilanden en hooilanden waar schapen vredig grazen.

Dit netwerk van moerasgebieden en weiden is een waar paradijs en een van de rijkste leefgebieden voor de geelgors en de roodrugklauwier. Hoewel er rond Kalmthout een zekere stedelijke druk is, zie je hier, wanneer je over de goed onderhouden paden rijdt, alleen nog maar grote boerderijen.

Om de delicate waterhuishouding van de verschillende vijvers te behouden, is landbouwgrond aangekocht en omgevormd tot wetlands. Deze wetlands houden water vast, waardoor de overstromingsbeheersing in dit vlakke gebied wordt verbeterd, en geven het water af wanneer nodig, met name tijdens de recente bijzonder droge zomers.

Het Grenspark heeft een kwaliteitslabel gekregen, dat van een landschap van stilte, synoniem met authenticiteit en schoonheid. Het is inderdaad zo dat, wanneer je over de paden van het reservaat rijdt, de rust het meest opvalt. Zonder het te beseffen, steek je de grens met Nederland over. De enige aanwijzing is wellicht het aantal knooppunten die van blauw naar groen veranderen. Rust en stilte begeleiden deze rit over de Nederlandse wegen, langs dorpjes met hun kleine, lage huizen en windmolens.

Een uitgestrekte haven

Vanaf Zandvliet is het contrast opvallend: voorbij de zeewering strekt zich een metalen monster uit, dat rook en lawaai uitstoot. Daar ligt de haven, die zich kilometerslang uitstrekt langs de Schelde-monding.

Tegen de zuidenwind in is de terugreis naar Antwerpen een uitdaging. Op de fietspaden moeten gravelbikes zich staande houden tegen de speedpedelecs van havenarbeiders en ingenieurs die met bijna 50 km/u voorbijrazen en onze beladen fietsen achterlaten.

In deze chaos van raffinaderijen en containerhavens is alles georkestreerd: hier klopt het economische hart van België en Europa. En dan, verrassend genoeg, bereiken we een oase van rust, aan alle kanten omgeven door kranen.

Lillo is een uitzondering in dit industriële landschap. Dit kleine dorpje, omgeven door water, met zijn oude haven en kerk, eert nog steeds de zeelieden. Zonder aarzeling parkeren we onze fietsen en fietstassen bij bistro T’Pleintje. Aan het einde van de dag, als de toeristen vertrokken zijn, heerst er een sfeer die doet denken aan een andere tijd.

De terugreis naar Antwerpen volgt de haven, die eindeloos lijkt door te lopen. Naarmate de dag vordert, doemt de prachtige stad op, aan de horizon afgetekend door haar oude klokkentorens.

Het oude kasteel Het Steen markeert het einde van onze rit die onze blik en gedachten naar de open zee heeft geleid, waar oude houten boten op het water dobberen langs de kades van Antwerpen …